دیپلماسی در سایه ناوها | آیا اسرائیل دوباره نقش خرابکار مذاکرات را بازی می‌کند؟

به گزارش خبر فوری به نقل از ریسپانسیبل استیت‌کرفت، این واقعیت که واشنگتن پس از لغو مذاکرات در استانبول، با برگزاری مذاکرات موافقت کرد، نشان دهنده اهرم فشار کشورهایی مانند ترکیه، عربستان سعودی و قطر بر واشنگتن است.

ایالات متحده ممکن است تهدیدهای ایران مبنی بر تلافی منطقه‌ای در صورت حمله را نادیده بگیرد، اما شرکای خود این کشور مستقیماً در معرض عواقب آن قرار دارند؛ مسدود شدن تنگه هرمز، حملات تلافی‌جویانه به خاک خودشان که میزبان پایگاه‌ها و پرسنل آمریکایی است، و پیامدهای کلی فروپاشی ایران در نتیجه یک جنگ طولانی مدت. تهران با توجه به این پویایی‌ها، ماهرانه از ترس همسایگان خود برای به دست آوردن فرصتی دیگر برای جلوگیری از جنگی که نمی‌خواهد، در زمانی که فشار خارجی افزایش یافته و نارضایتی‌های داخلی وجود دارد، استفاده کرده است.

با این حال، اهرم منطقه‌ای محدود است. این اهرم می‌تواند ترامپ را به پای میز مذاکره بکشاند، اما نمی‌تواند واشنگتن و تهران را به توافقی که هیچ‌کدام از طرفین نمی‌خواهند یا نمی‌توانند بپذیرند، مجبور کند.

اصرار ایران بر کنترل محل برگزاری، قالب و دستور کار، نشانگر یک واقعیت حیاتی است: حتی تحت فشارهای شدید خارجی و داخلی، تهران تسلیم نمی‌شود، بلکه از موضع مقاومت مذاکره می‌کند.

این امر زمینه را برای یک درگیری اساسی فراهم می‌کند. ترامپ، پس از لاف زدن در مورد جمع‌آوری «یک ناوگان» در خلیج فارس، خود را در گوشه‌ای گیر انداخته است: او اکنون به یک پیروزی پر سر و صدا و سریع - نظامی یا دیپلماتیک - نیاز دارد، در غیر این صورت آبروی خود را از دست خواهد داد. ایران تسلیم بی‌قید و شرطی را که بتوان به عنوان چنین پیروزی ارائه داد، ارائه نمی‌دهد.

با این حال، یک اقدام نظامی بسیار پرخطر، غیرقابل پیش‌بینی، طولانی مدت و احتمالاً شامل تلفات آمریکایی خواهد بود. به عبارت دیگر، این چیزی شبیه یک عملیات پر زرق و برق ونزوئلا برای ربودن رئیس جمهور آن کشور، نیکولاس مادورو، نخواهد بود.

بیشتر بخوانید:

مذاکرات عمان؛ جنگی برای اسرائیل یا صلحی برای آمریکا؟

با این حال، این بحرانی است که خود ترامپ ایجاد کرده است. دولت همچنان اصرار دارد که ایران نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد اما اگر این واقعاً یک خط قرمز واقعی باشد، واشنگتن در حال باز کردن در است. مقامات ایرانی دائما اعلام کرده‌اند که علاقه‌ای به تسلیحاتی کردن انرژی هسته‌ای ندارند. عراقچی و ویتکاف در نیمه اول سال 2025 بر این اساس مذاکره می‌کردند، تا اینکه اسرائیل به ایران حمله کرد و سپس ایالات متحده به آنها پیوست.

نکته قابل توجه این است که حتی پس از حمله آمریکا و اسرائیل، تهران همچنان خواهان مذاکره است و عراقچی کاملاً مجاز به نمایندگی از موضع آن است. درست است که ایران همچنان بر حق غنی‌سازی داخلی اورانیوم اصرار دارد، اما حتی مقامات ایرانی نیز اذعان دارند که از زمان حمله آمریکا به فردو و نطنز در ژوئن 2025، چنین غنی‌سازی‌ای انجام نمی‌شود.

دفتر نتانیاهو می‌گوید، هر توافقی با  ایران باید توقف حمایت از گروه‌های مقاومت را دربرگیرد

اگر هدف واشنگتن تدوین این پایان بازی - «عدم غنی‌سازی» در مقابل «عدم تسلیحاتی‌سازی» - باشد، باید به تهران پیشنهاد لغو فوری و قابل اجرا از تحریم‌ها، از جمله لغو تحریم‌های اولیه و ثانویه در زمینه تجارت و سرمایه‌گذاری را بدهد. چنین پیشنهادی، انتخاب دشواری را پیش روی رهبران تهران قرار می‌دهد: پذیرش لغو تحریم‌های اقتصادی در زمان یک نارضایتی عمومی داخلی بی‌سابقه در ازای دست کشیدن از آنچه که اکنون یک حق غنی‌سازی عمدتاً نظری است.

از آنجایی که تهران اصرار دارد که به دنبال سلاح هسته‌ای نیست، اورانیوم غنی‌شده با غنای بالا (تا ۶۰ درصد که نزدیک به درجه تسلیحاتی است) - زیر آوار فردو - چه هدفی جز تداوم تحریم‌های فلج‌کننده دارد؟ اگر واشنگتن چنین پیشنهادی ارائه دهد، احتمالاً حداقل باعث ایجاد بحث‌های داخلی در نظام ایران بین کسانی که به دنبال عادی‌سازی و تثبیت روابط از یک سو و حداکثرگرایان تندرو از سوی دیگر خواهد شد. می‌توان یک راه‌حل مصالحه‌آمیز پیدا کرد، مانند یک کنسرسیوم منطقه‌ای با مشارکت عربستان سعودی برای مدیریت سوخت هسته‌ای غیرنظامی، که تضمین‌های دقیقی به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و ایالات متحده ارائه دهد.

مشکل، نبود یک راه حل فنی نیست؛ بلکه رد فرضیه سیاسی آن است. اگر مسئله هسته‌ای از نظر فنی قابل حل است، چرا ما در آستانه آن هستیم؟ زیرا برای متحد کلیدی ایالات متحده، اسرائیل، مسئله ایران مربوط به مشکل هسته‌ای آن نیست و کمتر به «آزادسازی» ایرانیان از حکومت مربوط می‌شود. بسیاری در اسرائیل و واشنگتن، ترامپ را برای تغییر نظام ایران تحت فشار قرار می‌دهند.

اسرائیل همچنین نگران موشک‌های بالستیک ایران است زیرا این آخرین عامل بازدارنده واقعی ایران در برابر سلطه اسرائیل در منطقه و تبدیل شدن ایران به یک سوریه جدید است؛ کشوری که آنقدر تهی شده که می‌توان آن را به دلخواه بمباران کرد. برای ایران، موشک‌ها ابزار چانه‌زنی نیستند؛ آنها ستون‌های غیرقابل مذاکره دفاع ملی آن هستند.

آیا این به آن معناست که تهران باید به هر قیمتی در برابر مذاکره با واشنگتن در مورد موشک‌ها مقاومت کند؟ خیر. مذاکره به معنای دادن امتیازات غیرقابل قبول نیست. حداقل، مذاکرات می‌تواند بستری را برای تهران فراهم کند تا دیدگاه‌ها و نگرانی‌های استراتژیک خود را مستقیماً به آمریکایی‌ها منتقل کند.

بنیامین نتانیاهو چهارشنبه در واشنگتن با دونالد ترامپ دیدار می‌کند تا درباره پرونده مذاکرات ایران با او گفتگو کند

ترامپ آشکارا می‌خواهد «مسئله ایران» را برای همیشه حل کند. در واقع، رویکرد غیرایدئولوژیک او در معامله‌گری می‌تواند به نفع تهران باشد. به نظر نمی‌رسد ترامپ این استدلال را که توسط تندروهای جمهوری‌خواه و دموکرات مطرح می‌شود ، باور داشته باشد که گفتگو با تهران به ایران مشروعیت می‌بخشد.

با این حال، ترامپ نیز علاقه‌ای به مذاکرات طولانی ندارد. اما آن نوع تغییر استراتژیک ایران از یک دشمن به حداقل یک کشور بی‌طرف که او بتواند آن را به عنوان یک پیروزی بزرگ ادعا کند، در دسترس نیست.

دلیل اصلی اینکه تهران به دنبال محدود کردن مذاکرات به مسئله هسته‌ای است، بی‌اعتمادی عمیق به واشنگتن است و با توجه به سابقه خود ترامپ - خروج از برجام، بمباران ایران در بحبوحه مذاکرات، تن دادن به تقریباً هر خواسته اسرائیلی‌ها - به سختی می‌توان ایرانی‌ها را به خاطر این موضوع سرزنش کرد.

اگر قرار است مذاکرات عمان از یک جنگ منطقه‌ای فاجعه‌بار که آمریکایی‌ها را در معرض خطر قرار می‌دهد و اقتصاد جهانی را متلاشی می‌کند، جلوگیری کند، ترامپ باید گوش دادن به دولت اسرائیل را کنار بگذارد و در عوض به توصیه قطری‌ها، عمانی‌ها، سعودی‌ها، ترک‌ها و مصری‌ها گوش دهد، که همه آنها از او می‌خواهند که با ایران وارد دیپلماسی واقعی شود و از آن به عنوان مقدمه‌ای صرف برای جنگ استفاده نکند.