فولاد خوزستان؛ صنعتی که ایستاده، اما با هزینه انرژی روزافزون
مسئله فولاد خوزستان امروز کمبود ظرفیت، فناوری یا نیروی متخصص نیست، بلکه دشوارترشدن استفاده اقتصادی از ظرفیتی است که برای ایجاد آن سال‌ها سرمایه‌گذاری شده است.
از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴، نرخ گاز مصرفی فولاد خوزستان ۲۸ برابر، برق ۳۰ برابر و آب ۴۰ برابر شده، در حالی که قیمت شمش در همین دوره حدود ۷ برابر افزایش یافته است. نتیجه این شکاف را می‌توان در یک عدد دید: سهم انرژی در قیمت تمام‌شده شرکت از حدود ۴ درصد به نزدیک ۲۵ درصد رسیده است. در کنار آن، محدودیت برق طی پنج سال نزدیک به ۳.۵ میلیون تن تولید شمش و بیش از ۸۳ همت درآمد را از شرکت گرفته است. این ارقام یک مسئله مهم را آشکار می‌کنند؛ مسئله فولاد خوزستان امروز کمبود ظرفیت، فناوری یا نیروی متخصص نیست، بلکه دشوارترشدن استفاده اقتصادی از ظرفیتی است که برای ایجاد آن سال‌ها سرمایه‌گذاری شده است.
این واقعیت زمانی معنادارتر می‌شود که عملکرد شرکت در بحران‌های اخیر را کنار آن بگذاریم. فولاد خوزستان در سال‌های گذشته تحت تحریم مستقیم بوده، با محدودیت‌های مستمر برق و گاز مواجه شده و در فروردین امسال نیز بخشی از خطوط اصلی تولیدش آسیب دید؛ با این حال، نخستین کوره تنها ۲۵ روز بعد دوباره به مدار بازگشت و بخش بزرگی از ظرفیت‌های آسیب‌دیده در مدت کوتاهی احیا شد. اینجا یک تناقض جدی شکل می‌گیرد: بنگاه می‌تواند در برابر تحریم و حتی خسارت مستقیم، با تکیه بر دانش فنی و نیروی انسانی خود بازسازی کند، اما در برابر بی‌ثباتی مداوم انرژی و افزایش هزینه‌هایی که از بیرون به آن تحمیل می‌شود، اختیار بسیار کمتری دارد. همین تفاوت است که مسئله امروز فولاد خوزستان را از یک موضوع صرفاً مدیریتی به یک مسئله سیاست صنعتی تبدیل می‌کند.
شرکت البته منفعل نمانده است. توسعه سبد انرژی ۱۶۳۷ مگاواتی، سرمایه‌گذاری در نیروگاه، حرکت به سمت انرژی خورشیدی، بازیافت آب و پسماند و تلاش برای کاهش وابستگی به شبکه، نشان می‌دهد بخشی از پاسخ را خود بنگاه جست‌وجو کرده است. اما سؤال اصلی این است که تا کجا می‌توان از یک فولادساز انتظار داشت علاوه بر تولید، هزینه جبران ناترازی زیرساختی کشور را نیز بپردازد؟ وقتی حاشیه سود صنعت فولاد در سطح ملی از محدوده‌های بالای سال‌های قبل به کمتر از ۶ درصد رسیده، هر افزایش تازه در قیمت انرژی یا هر دوره محدودیت تولید، فقط سود یک فصل را کم نمی‌کند؛ منابع تعمیرات، نوسازی، پروژه‌های توسعه‌ای و سرمایه‌گذاری آینده را نیز می‌فرساید. این همان خطری است که در بحث انرژی کمتر دیده می‌شود: ناترازی امروز می‌تواند ظرفیت توسعه فردا را از بین ببرد.
فولاد خوزستان نشان داده است که توان عبور از بحران را دارد؛ آنچه اکنون باید حفظ شود، صرفاً ظرفیت فنی کارخانه نیست، بلکه صرفه و امکان اقتصادی ادامه تولید است. صنعتی با این حجم سرمایه‌گذاری، اشتغال، صادرات و پیوند با اقتصاد خوزستان نمی‌تواند هر سال بخشی از توان خود را قربانی عدم‌قطعیت در برق، گاز و مقررات کند. حمایت واقعی از چنین بنگاهی نه در شعار، بلکه در تأمین پایدار انرژی، قیمت‌گذاری منطقی، ثبات مقررات و امکان برنامه‌ریزی بلندمدت معنا پیدا می‌کند. اگر این شرایط فراهم نشود، مسئله آینده فولاد خوزستان کمبود ظرفیت نخواهد بود؛ خطر آن است که ظرفیت وجود داشته باشد، اما استفاده از آن هر سال پرهزینه‌تر و دشوارتر شود.
