نحوه انتخاب دبیرکل بعدی سازمان ملل؛ سازوکار محرمانه و چالش حق وتو
با نزدیک شدن به پایان دوره دبیرکلی آنتونیو گوترش در ۳۱ دسامبر، رقابت میان هشت نامزد برای دستیابی به عالی‌ترین مقام سازمان ملل در پشت درهای بسته و زیر سایه وتوی پنج عضو دائم شورای امنیت شدت یافته است.
به گزارش خبرفوری، فرایند انتخاب دبیرکل آینده سازمان ملل متحد این روزها با رأی‌گیری‌های غیررسمی و رایزنی‌های دیپلماتیک محرمانه در جریان است. با پایان یافتن دوره فعالیت آنتونیو گوترش در ۳۱ دسامبر، شورای امنیت تلاش می‌کند پیش از موعد مقرر به گزینه‌ای مشترک دست یابد. در حال حاضر هشت نامزد برای تصدی این سمت رقابت می‌کنند که برجسته‌ترین آنها ربکا گرین‌اسپن، رئیس کنفرانس تجارت و توسعه ملل متحد (آنکتاد)، و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، هستند.
دبیرکل سازمان ملل چگونه برگزیده می‌شود؟
طبق ماده ۹۷ منشور ملل متحد، شورای امنیت پس از توافق، نامزد مورد نظر را به مجمع عمومی معرفی می‌کند تا اعضا در مورد آن رأی‌گیری کنند. هر نامزد برای معرفی نهایی نیازمند حداقل ۹ رأی مثبت در شورای امنیت و عدم وتو از سوی پنج عضو دائم یعنی آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا است. اگرچه تمامی ۱۹۳ عضو سازمان ملل در مجمع عمومی حضور دارند، اما تاریخ سازمان ملل نشان می‌دهد که مجمع عمومی همواره نامزد منتخب شورای امنیت را تأیید کرده است و تعیین‌کننده اصلی همان پنج عضو دائم دارای وتو هستند.
شورای امنیت پیش از رأی‌گیری رسمی، چند مرحله نظرسنجی مقدماتی محرمانه برگزار می‌کند که در آن کشورها نامزدها را «تشویق»، «دلسرد» یا «بدون نظر» اعلام می‌کنند. در مراحل بعدی، برگه‌های رأی با رنگ‌های مجزا استفاده می‌شود تا مشخص گردد مخالفت‌ها از سوی اعضای دائم دارای وتو بوده است یا اعضای غیردائم.
جین کینینمونت، مدیر سازمان مستقل انجمن ملل متحد در بریتانیا، درباره محرمانگی این روند اظهار داشت:
شورای امنیت همچنان به‌شدت از محرمانه بودن این فرایند محافظت می‌کند؛ بخشی از یک فرهنگ سیاسی که بسیاری از کشورها آن را منسوخ و قدیمی می‌دانند. — جین کینینمونت
وضعیت نامزدها در نظرسنجی‌های مقدماتی
تاکنون هشت دور نظرسنجی مقدماتی برگزار شده که آخرین مرحله آن از پیشتازی ربکا گرین‌اسپن با ۱۲ رأی تشویق و ۳ رأی دلسردکننده حکایت دارد. رافائل گروسی نیز با ۹ رأی تشویق در جایگاه دوم قرار دارد. دیگر نامزدهای مطرح شامل ماریا فرناندا اسپینوزا از اکوادور، لانا زکی نسیبه از امارات متحده عربی، کارولین رودریگز برکت از گویان و فریدون هادی سینیرلی‌اوغلو از ترکیه هستند.
گرین‌اسپن در صورت پیروزی نخستین زن و اولین فرد با اصالت یهودی خواهد بود که به این مقام می‌رسد؛ او نقش مهمی در تسهیل توافق صادرات غلات از دریای سیاه میان روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ داشت. از سوی دیگر، گروسی از سال ۲۰۱۹ هدایت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را بر عهده دارد و در زمینه جلوگیری از تشدید تنش‌های هسته‌ای در جنگ اوکراین فعال بوده، هرچند گزارش‌های او درباره برنامه هسته‌ای تهران انتقادهایی را در ایران به همراه داشته است.
ابهام در صورت عدم توافق تا پایان دسامبر
منشور ملل متحد مشخص نکرده است در صورت عدم توافق شورا تا پایان سال میلادی چه اقدامی انجام خواهد شد. در چنین شرایطی، شورای امنیت ممکن است به معرفی گزینه‌ای موقت برای دوره‌ای کوتاه‌تر یا انتصاب یک مقام ارشد برای سرپرستی امور روی آورد، یا همانند توافق سال ۱۹۹۶ بر سر کوفی عنان پس از بن‌بست، بر نامزدی دیگر به سازش برسد.
