رقابت جانشینی گوترش؛ سازمان ملل در آستانه آغاز سالی بدون دبیرکل
رقابت برای جانشینی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با هشت نامزد، رأیگیریهای محرمانه و اختلاف میان پنج قدرت دارای حق وتو وارد هفتههای پایانی شده است؛ روندی که بیم آن میرود برای نخستین بار سازمان ملل سال نو را بدون رهبر آغاز کند.
به گزارش خبرفوری، رقابت تنشآلود برای جانشینی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، به هفتههای پایانی خود نزدیک میشود؛ رقابتی که با هشت نامزد، رأیگیریهای محرمانه و رقابتهای ژئوپلیتیک همراه شده و هنوز نتیجهاش روشن نیست. گوترش باید ۳۱ دسامبر از مقام خود کنار برود و همین موضوع نگرانی از تکرارنشدنی بودن مهلت را افزایش داده است.
برای انتخاب دبیرکل، نامزد باید دستکم ۹ رأی موافق در شورای امنیت ۱۵ عضوی به دست آورد و با وتوی هیچیک از پنج عضو دائمی — آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه و چین — روبهرو نشود. سپس مجمع عمومی ۱۹۳ عضوی باید این انتخاب را تأیید کند.
چرا این رقابت دشوار شده است
به گفته کارشناسان، منافع متضاد کشورها از آمریکا تا خاورمیانه روند انتخاب را پیچیده کرده است. جورجینا هلمز، مدرس ارشد سیاست و مطالعات بینالملل در دانشگاه اوپن بریتانیا، به الجزیره گفت این رقابت بخشی از کشمکش بر سر نفوذ سیاسی در سازمان ملل در زمانی است که چندجانبهگرایی زیر فشار شدید قرار دارد.
کشورهای عضو دائمی شورای امنیت دیگر مانند دورههای پیشین از نظر سیاسی همسو نیستند؛ بهگفته برخی، حتی در دوران جنگ سرد هم این اندازه همسو نبودند. — جورجینا هلمز
ین کلاپرز، استاد حقوق بینالملل دانشگاه کمبریج، به الجزیره گفت دبیرکل باید همزمان سیاستمداری ماهر برای مدیریت ژئوپلیتیک، دیپلماتی و میانجیگری توانمند برای حل اختلافها، چهرهای کاریزماتیک در افکار عمومی و مدیری توانمند باشد.
دبیرکل باید سیاستمداری ماهر برای مدیریت ژئوپلیتیک، دیپلماتی و میانجیگری توانمند برای حل اختلافها، چهرهای کاریزماتیک در افکار عمومی و مدیری توانمند باشد. بیدلیل نیست که این مقام را «سختترین شغل جهان» خواندهاند. — ین کلاپرز
نامزدها و آرای آزمایشی
بر اساس رأیگیریهای آزمایشی محرمانه شورای امنیت، ربکا گرینسپن، دیپلمات کاستاریکایی و رئیس آنکتاد، پیشتاز رقابت است. در آخرین دور این رأیگیری در ۵ نوامبر، او ۱۲ رأی «تشویق» و سه رأی «عدم تشویق» گرفت. گرینسپن به عنوان نامزد «تداوم» توصیف شده، هرچند پرسشهایی درباره میزان اصلاحاتی که میتواند در سازمان ملل اجرا کند وجود دارد.
ریچارد گاون، از گروه بینالمللی بحران، میگوید گرینسپن جایگاه خود را به عنوان پیشتاز تثبیت کرده، اما به نظر میرسد همچنان با مخالفت آمریکا و روسیه روبهروست؛ مخالفتی که میتواند به وتوی نامزدی او تبدیل شود. برخی گزارشهای او در مقام ریاست آنکتاد درباره اقدامات اسرائیل در غزه و کرانه باختری، و نیز اختلافش با توجیههای روسیه برای تعلیق توافق صادرات غلات از دریای سیاه، از جمله نقاط اختلاف او با قدرتهای بزرگ است.
رافائل گروسی، رئیس آرژانتینی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در آخرین رأیگیری آزمایشی دوم شد؛ با ۹ رأی تشویق و چهار رأی عدم تشویق. با این حال، نزدیکی او به واشنگتن احتمالاً در میان برخی اعضای دائمی شورای امنیت، بهویژه چین و روسیه، به زیانش تمام میشود.
کارولین رودریگز بیرکت از گویان، ماریا فرناندس اسپینوسا از آنتیگوا و باربودا و ایوونه آ-باکی از اکوادور دیگر نامزدهای آمریکای لاتین و کارائیب هستند. رودریگز بیرکت که توصیفش از اقدامات اسرائیل در غزه به عنوان «نسلکشی» در آمریکا مورد انتقاد قرار گرفته، پنج رأی عدم تشویق گرفت. اسپینوسا و آ-باکی به ترتیب ۱۰ و ۱۴ رأی عدم تشویق داشتند که شانس آنها را پایین میآورد.
ورود نامزدهای تازه
لانا نسیبه، دیپلمات اماراتی، و فریدون سینیرلیاوغلو، نامزد ترکیه، در هفتههای اخیر وارد رقابت شدند و معادلات را تغییر دادند، اما با مخالفتهای قابل توجهی روبهرو هستند. نسیبه ظاهراً مورد حمایت آمریکا و روسیه است، اما نامزدی او به دلیل ادعای تسلیح نیروهای شبهنظامی متهم به جنایت در سودان با واکنش منفی روبهرو شده است؛ ادعایی که امارات متحده عربی آن را رد کرده است.
گاون میگوید چالش اصلی نسیبه جلب حمایت چین است که تاکنون نسبت به نامزدی او بدبین بوده است؛ و اگر او بتواند حمایت پکن را جلب کند، میتواند به موفقیت دست یابد. نامزدی سینیرلیاوغلو نیز که انتظار میرود یونان، از اعضای شورای امنیت، با آن مخالفت کند، هشت رأی عدم تشویق گرفت. اولارا اوتونو، سیاستمدار اوگاندایی و تنها نامزد باقیمانده از آفریقا، ۹ رأی عدم تشویق گرفت.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، ویکتور اوربان، نخستوزیر راستگرای افراطی پیشین مجارستان، هرچند نامزد رسمی نیست، از سوی آمریکا به عنوان گزینهای بیرونی مطرح شده است.
سازمان ملل در وضعیت بحران
چند تحلیلگر به الجزیره گفتند گرینسپن در بهترین موقعیت قرار دارد، اما نفوذ اعضای دائمی شورای امنیت میتواند معادلات را تغییر دهد. رسانههای گزارشدهنده درباره سازمان ملل از حمایت آمریکا و روسیه از نسیبه و مقاومت اندک فرانسه و بریتانیا خبر دادهاند، در حالی که چین تمایل خود به نامزدی از آمریکای لاتین را نشان داده اما هیچکس را رسماً تأیید نکرده است.
اِلن راوندال، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه استاوانگر نروژ، میگوید روند طولانی انتخاب و دشواری رسیدن به اجماع نشاندهنده دورانی با تنشهای ژئوپلیتیک بیشتر و سازمان مللی است که تقریباً بهطور مداوم در حالت بحران به سر میبرد.
آدام دی، رئیس دفتر ژنو دانشگاه ملل متحد، یادآوری میکند که هرچند این رقابت طولانیتر و پرتنشتر از دورههای انتخاب گوترش در ۲۰۱۶ و بان کیمون در ۲۰۰۶ بوده، برخی رقابتهای پیشین تا دسامبر ادامه داشتند. به گفته او، هرچه انتخاب طول بکشد، زمان کمتری برای آمادهسازی دوره گذار باقی میماند.
بن دونالدسون، مشاور کمپین «یک برای هشت میلیارد» که برای انتخاب شفاف و فراگیر دبیرکل فعالیت میکند، میگوید مخالفت اعضای دائمی در رأیگیری آزمایشی لزوماً به معنای وتوی نهایی نیست و در گذشته مبنای گرفتن امتیاز از نامزدها، از جمله توافقهای پشتپرده برای سپردن یک مقام کلیدی به یکی از کشورهای دارای حق وتو، بوده است.
نگرانی گستردهای وجود دارد که ایالات متحده و احتمالاً دیگر کشورهای بانفوذ عمداً زمان را کش میدهند تا فشار برای پذیرش نامزدی کممحبوبتر را افزایش دهند یا سازمان ملل را برای مدتی بدون رهبر و تضعیفشده رها کنند. — بن دونالدسون
اگر تا پایان سال جانشینی برای گوترش انتخاب نشود، منشور سازمان ملل جانشین موقت خودکار تعیین نکرده است و هرگونه خلأ در این مقام، شورای امنیت و دیگر نهادهای سازمان ملل را ناچار میکند درباره اداره سازمان به توافق برسند.