بیانیه تراکتور درباره اتفاقات انزلی؛ عملکرد عوامل برگزاری زیر سوال رفت

الف) شرح وقایع و رفتارهای تبعیض‌آمیز تماشاگران 

۱. باشگاه تراکتور مطابق برنامه رسمی سازمان لیگ برای برگزاری مسابقه مقابل ملوان در ورزشگاه حاضر شد؛ اما پیش از آغاز مسابقه و هنگام گرم‌کردن بازیکنان، گروهی از تماشاگران منتسب به تیم میزبان، به‌صورت هماهنگ و مستمر اقدام به سردادن شعارهای توهین‌آمیز و تحقیرکننده علیه هویت قومی مردم آذربایجان کردند. 

۲. تکرار شعار «ایشک، ایشک» در بستری تحقیرآمیز، همراه با توهین‌های رکیک به مادر و همسر دو تن از بازیکنان ملی‌پوش و تأثیرگذار تراکتور، فضایی خصمانه و مغایر با کرامت انسانی ایجاد کرد. 

۳. تداوم و هماهنگی این شعارها، قرائن جدی از احتمال برنامه‌ریزی قبلی برای ایجاد چنین فضایی علیه بازیکنان و کادر فنی تراکتور به وجود آورده است. بااین‌حال، احراز سازمان‌دهی قبلی نیازمند بررسی مستقل زمان شروع شعارها، محل استقرار افراد، الگوی تکرار و تصاویر و گزارش‌های رسمی است و باید از نتیجه‌گیری قطعی پیش از تکمیل تحقیقات پرهیز شود. 

۴. شدت رفتارها به اندازه‌ای بود که حتی آقای مازیار زارع، سرمربی تیم ملوان، برای آرام‌کردن تماشاگران مداخله کرد؛ اما این اقدام نیز به توقف شعارها منجر نشد. 

۵. شواهد نشان می داد که نماینده و برگزار کننده مسابقه برای مدیریت چنین مواردی فاقد آموزش لازم بوده و به همین دلیل حتی به خلاف صحبت های قبلی رئیس فدراسیون فوتبال و رئیس سازمان لیگ را که در چنین مواردی باید از طریق بلندگو اخطار صادر می شد و تماشاگران را متوجه مسئولیت خود می کردند و چنین اتفاقی نیافتد و بلندگو زمانی وارد عمل شد که فقط به آنها گفت که زمین مسابقه را ترک کنند. 

ب) قانون پنجم IFAB؛ اختیارات داور پیش از آغاز مسابقه 

۶. برخلاف برداشت برخی اشخاص اظهار نظر کننده، اختیارات قانونی داور صرفاً از لحظه به صدا درآمدن سوت آغاز مسابقه شروع نمی‌شود. مطابق بند ۵.۱ قانون پنجم IFAB (Law ۵ – The Referee)، داور اختیار کامل اجرای قوانین فوتبال را در ارتباط با مسابقه دارد. همچنین در بند ۵.۳، تحت عنوان Disciplinary Action، زمان آغاز صلاحیت انضباطی داور به‌صراحت مشخص شده است: 

متن انگلیسی قانون می گوید: “from entering the field of play for the pre-match inspection” 

یعنی: داور از زمان ورود به زمین برای بازدید پیش از مسابقه دارای اختیار اتخاذ اقدامات انضباطی است. 

۷. همچنین مطابق همین ماده، اگر بازیکنی پیش از ورود داور به زمین برای آغاز مسابقه مرتکب تخلف مستوجب اخراج شود، داور می‌تواند از حضور وی در مسابقه جلوگیری کند. اختیار نشان‌دادن کارت زرد و قرمز نیز از زمان ورود داور به زمین برای آغاز بازی برقرار است؛ حتی اگر هنوز سوت آغاز زده نشده باشد. این اختیار در فاصله بین دو نیمه و سایر مقاطع مقرر قانونی نیز ادامه دارد. این موارد ثابت می کند که تمام اظهارنظرها در رابطه با  عدم دخالت داور در قبل از مسابقه ناشی از جهل نسبت به قوانین بین المللی است 

۸. علاوه بر این، بند ۵.۷ قانون پنجم (Liability of Match Officials)، از جمله تصمیمات قانونی داور را با عبارت زیر شناسایی می‌کند: “to allow or not to allow a match to take place” 

یعنی: «داور اجازه برگزاری یا عدم برگزاری یک مسابقه را دارد» 

این بند به تصمیمات مربوط به مناسب‌بودن شرایط زمین و محیط پیرامون آن نیز اشاره دارد. همچنین قانون پنجم موضوع دخالت تماشاگران و تأثیر آن بر شرایط مسابقه را به رسمیت می‌شناسد. 

۹. بنابراین، این تصور که داور پیش از سوت آغاز مسابقه هیچ صلاحیتی برای اقدام یا ارزیابی شرایط برگزاری ندارد، آشکارا با مقررات IFAB  مغایرت دارد.

باشگاه تراکتور انتظار دارد کمیته داوران، دپارتمان داوری و سازمان برگزارکننده مسابقه، با تفکیک میان اختیار قانونی داور برای ارزیابی شرایط برگزاری و تکلیف احتمالی وی به اتخاذ اقدام مشخص، تصمیمات او، گزارش‌های رسمی و شرایط واقعی ورزشگاه را بررسی کنند. صرف وجود اختیار به‌تنهایی اثبات‌کننده تخلف ناشی از عدم استفاده از آن نیست؛ ضرورت هر اقدام و میزان قصور احتمالی باید بر اساس مقررات لازم‌الاجرا و اقدامات انجام‌شده احراز شود.

ج) ماده ۱۵ مقررات انضباطی FIFA؛ ممنوعیت تبعیض قومیتی 

ماده ۱۵ مقررات انضباطی فیفا، ویرایش مه ۲۰۲۶، Article ۱۵ – Discrimination and Racist Abuse 

۱۰. هرگونه رفتار تحقیرآمیز و تبعیض‌آمیز علیه اشخاص یا گروه‌ها به دلیل هویت قومی، نژادی، ملی و سایر ویژگی‌های مورد حمایت ممنوع است. 

در بند ۱۵. 

۱ صراحتاً آمده است: “on account of race, skin colour, ethnicity, nationality” 

یعنی «به دلیل نژاد، رنگ پوست، قومیت یا ملیت» 

بنابراین، تحقیر هویت قومی مردم آذربایجان، در صورت احراز ماهیت تبعیض‌آمیز شعارها، مشمول ممنوعیت مقرر در این ماده خواهد بود. 

۱۱. همچنین بند ۱۵.۶ مسئولیت انضباطی باشگاه‌ها و فدراسیون‌ها را در قبال رفتارهای تبعیض‌آمیز هواداران خود پیش‌بینی می‌کند و برای این تخلفات، حسب شرایط، ضمانت اجراهایی از جمله جریمه مالی، محدودیت حضور تماشاگران و مجازات‌های سنگین‌تر مقرر شده است. 

د) ماده ۷۵ مقررات انضباطی FIFA؛ الزام رعایت مقررات ضدتبعیض در مسابقات داخلی 

بر اساس بند ۷۵.۱ مقررات انضباطی فیفا، رعایت الزامات ماده ۱۵، با استثنای مقرر در بند ۷ (الف) همان ماده، در رقابت‌های داخلی نیز الزامی است. 

عبارت انگلیسی: “mandatory in domestic competitions” 

یعنی: «اعمال این موارد در مقررات مسابقات داخلی اجباری است» 

بنابراین، مقابله با رفتارهای تبعیض‌آمیز و تحقیر قومیتی، صرفاً یک مطالبه اخلاقی نیست؛ بلکه الزام حقوقی ناشی از مقررات بین‌المللی فوتبال است که باید در چارچوب مقررات انضباطی داخلی اجرا شود. 

ه) ماده ۱۷ مقررات انضباطی FIFA؛ مسئولیت باشگاه میزبان 

۱۲. بر اساس ماده ۱۷ مقررات انضباطی فیفا با عنوان: Article ۱۷ – Order and Security at Matches 

باشگاه میزبان و نهادهای مسئول موظف به اتخاذ تدابیر لازم برای تأمین نظم و امنیت داخل و اطراف ورزشگاه هستند. مسئولیت انضباطی باشگاه میزبان در قبال رفتار تماشاگران، حسب مقررات قابل اعمال، می‌تواند مستقل از اثبات دخالت مستقیم یا اطلاع قبلی مدیران آن باشد؛ عدم شناسایی اشخاص توهین‌کننده یا فقدان دستور مدیران نیز به‌تنهایی موجب رفع مسئولیت انضباطی احتمالی باشگاه نمی‌شود. 

در بند ۱۷.۱ تصریح شده است: “before, during and after matches” 

یعنی: «مسئولیت باشگاه میزبان مربوط به زمان مسابقه نیست بلکه پیش از مسابقه و پس از آن را هم در بر می گیرد.» 

۱۳. همچنین بند ۱۷.۲ مسئولیت انضباطی مربوط به رفتارهای نامناسب تماشاگران را پیش‌بینی کرده است. 

بنابراین، مسئولیت باشگاه میزبان به زمان جریان مسابقه محدود نیست و رفتارهای تماشاگران پیش از سوت آغاز نیز می‌تواند موجب مسئولیت انضباطی شود. مرجع رسیدگی باید علاوه بر رفتار تماشاگران، اقدامات پیشگیرانه، تدابیر امنیتی و میزان اثربخشی واکنش مسئولان برگزاری را نیز ارزیابی کند. 

و) ماده ۱۵.۳ سازوکار سه‌مرحله‌ای مقابله با نژادپرستی 

۱۴. مطابق بند ۱۵.۳ مقررات انضباطی فیفا، برای برخورد با رفتارهای نژادپرستانه در جریان مسابقه، سازوکار سه‌مرحله‌ای شامل توقف مسابقه، تعلیق موقت و در نهایت خاتمه مسابقه پیش‌بینی شده است. 

۱۵. اگرچه این مراحل برای مسابقه آغازشده طراحی شده‌اند، اصل ضرورت مقابله مؤثر و فوری با تبعیض، پیش از آغاز مسابقه نیز از طریق تکالیف مرتبط با نظم و امنیت و اختیارات قانونی مسئولان برگزاری قابل پیگیری است. 

۱۶. بر همین اساس، استفاده از بلندگوی ورزشگاه برای درخواست توقف شعارهای قومیتی، هماهنگی با عوامل امنیتی و بررسی مناسب‌بودن شرایط آغاز مسابقه، از اقداماتی بوده که ضرورت اجرای مؤثر آن باید مورد توجه قرار گیرد که هرگز اتفاق نیفتاد. 

ز) ماده ۱۶ مقررات انضباطی FIFA؛ مسابقات برگزارنشده 

۱۷. بر اساس ماده ۱۶ مقررات انضباطی فیفا تحت عنوان: 

Article ۱۶ – Unplayed Matches and Abandonment 

این ماده حکایت از این دارد که مسابقه ای که انجام نمی شود این موضوع عدم برگزاری مسابقه یا خاتمه زودهنگام آن، با توجه به دلایل وقوع، مسئولیت عوامل مؤثر و مقررات قابل اعمال، قابل رسیدگی انضباطی است. 

۱۸. باشگاه تراکتور برای برگزاری مسابقه حاضر شده بود؛ اما تداوم شعارهای قومیتی، توهین به خانواده بازیکنان و عدم کنترل مؤثر شرایط ورزشگاه موجب شد اعضای تیم در اعتراض به این وضعیت و برای صیانت از کرامت خود و مردم آذربایجان زمین مسابقه را ترک کنند. 

۱۹. بدیهی است تعیین پیامدهای حقوقی این اقدام بر عهده مرجع انضباطی صالح است؛ بااین‌حال، باید با رعایت اصل تناسب و بدون پیش‌داوری، میان منشأ اولیه بحران، رفتارهای تشدیدکننده آن، اقدامات یا ترک فعل احتمالی مسئولان برگزاری و واکنش نهایی اعضای تیم تفکیک شود. صرف وقوع ترک زمین برای تعیین تمامی مسئولیت‌های انضباطی کافی نیست و لازم است رابطه سببیت میان هر رفتار و برگزارنشدن مسابقه، با توجه به مستندات و مقررات لازم‌الاجرا در تاریخ مسابقه، بررسی شود.

ح) درخواست‌های رسمی باشگاه تراکتور 

باشگاه تراکتور از فدراسیون فوتبال، سازمان لیگ و کمیته انضباطی درخواست دارد: 

 شعارهای قومیتی، توهین به خانواده بازیکنان و احتمال سازمان‌دهی قبلی رفتارهای تماشاگران، با بررسی زمان شروع شعارها، محل استقرار افراد، الگوی استمرار و تکرار و مستندات تصویری و گزارش‌های رسمی، به‌طور مستقل ارزیابی شود و از نتیجه‌گیری پیش از تکمیل تحقیقات پرهیز گردد. 

 عملکرد داور، ناظر مسابقه و مسئولان برگزاری در مدیریت شرایط و عدم توقف مؤثر شعارهای تبعیض‌آمیز مورد رسیدگی قرار گیرد. 

 مسئولیت باشگاه میزبان در تأمین نظم و امنیت ورزشگاه مطابق مقررات داخلی و اصول مندرج در مواد ۱۵ و ۱۷ مقررات فیفا ارزیابی شود. 

 دستور حفظ فوری تمامی تصاویر دوربین‌های مداربسته ورزشگاه، فیلم‌های جایگاه تماشاگران، مکاتبات و گزارش‌های عوامل اجرایی، گزارش‌های مسئولان انتظامی و امنیتی، مکالمات و گزارش‌های مرتبط با داور و ناظر مسابقه و سوابق استفاده از سامانه صوتی ورزشگاه صادر شود تا امکان بررسی مستقل و دقیق وقایع و تطبیق آنها با مستندات باشگاه تراکتور فراهم باشد. 

تصمیم درباره عدم برگزاری مسابقه با بررسی جامع وقایع، تفکیک مسئولیت اشخاص و عوامل مؤثر، احراز رابطه سببیت میان رفتارها و نتیجه نهایی، و با رعایت اصول عدالت، تناسب و مقررات لازم‌الاجرا در تاریخ مسابقه اتخاذ شود. 

سخن پایانی 

باشگاه تراکتور تأکید می‌کند که فوتبال عرصه رقابت ورزشی است، نه بستری برای تحقیر اقوام، توهین به خانواده بازیکنان و تعرض به کرامت انسانی. 

مردم آذربایجان، همچون تمامی اقوام ایرانی، شایسته احترام هستند و هیچ رقابت ورزشی نمی‌تواند توجیه‌کننده اهانت به هویت قومی و فرهنگی آنان باشد. 

قوانین فوتبال برای حمایت از عدالت، امنیت و کرامت انسانی وضع شده‌اند و اجرای آنها به لحظه سوت آغاز مسابقه محدود نیست. 

باشگاه فرهنگی ورزشی تراکتور ضمن تأکید بر پیگیری حقوق قانونی خود، انتظار دارد مراجع مسئول با رسیدگی مستقل، دقیق و مستند، از عادی‌سازی رفتارهای تبعیض‌آمیز و قومیتی در ورزشگاه‌های کشور جلوگیری کنند. 

درخواست مؤکد مالک و هیئت‌مدیره باشگاه تراکتور از هواداران پرشور و فهیم 

مالک و هیئت‌مدیره باشگاه تراکتور، با تأکید بر رهنمودهای مقام معظم رهبری در خصوص ضرورت حفظ وحدت و انسجام ملی، از تمامی هواداران پرشور و فهیم باشگاه درخواست دارند که در تمامی مسابقات پیش‌رو، اعم از دیدارهای خانگی و خارج از خانه، با نمایش فرهنگ غنی و اصیل مردم آذربایجان، صرفاً به تشویق و حمایت از تیم محبوب خود پرداخته و از هرگونه شعار، توهین، واکنش متقابل یا رفتاری که موجب ایجاد تنش و خدشه به وحدت و انسجام ملی شود، قاطعانه خودداری کنند. 

درخواست جدی و صریح ما از تمامی هواداران تراکتور این است که حتی در برابر شدیدترین رفتارهای تحریک‌آمیز، آرامش و خویشتن‌داری خود را حفظ کنند و اجازه ندهند هیچ عاملی، فرهنگ والای مردم آذربایجان و انسجام ملی را خدشه‌دار سازد. 

اطمینان داریم خانواده بزرگ تراکتور، با احترام به این درخواست، بار دیگر الگویی شایسته از فرهنگ، متانت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را به نمایش خواهد گذاشت.