مرگ تلخ سوگند صیادی؛ در جستوجوی یک پناه امن؛ چه کسی صدای آنها را میشنود؟
دکتر لیلا کریمی فرشی - روانشناس
در مواجهه با حوادثی همچون ماجرای سوگند، نخستین واکنش جامعه معمولا اندوه، خشم و تلاش برای یافتن مقصر است. این واکنشها قابل فهماند، اما اگر همین سطح متوقف شود، ممکن است فرصت فهم عمیقتر مسئله و پیشگیری از تکرار آن را از دست بدهیم.
خشونت، همیشه در یک رفتار آشکار و ناگهانی خلاصه نمیشود؛ گاهی در باورهایی ریشه دارد که اطاعت را معیار تربیت، اعمال قدرت را حق و تحقیر یا تهدید را ابزار اصلاح رفتار میدانند. مواجهه با خشونت، تنها محکوم کردن یک رفتار نیست؛ بلکه به بازنگری در نگرشها و الگوهای رابطهای نیاز دارد که به خشونت مشروعیت میبخشند، آن را عادی میکنند یا در برابر آن سکوت میکنند. مرگ تلخ سوگند صیادی، فارغ از ابعاد و جزئیات پرونده که در حال بررسی قضایی است، بار دیگر توجه ما را به خشونت، حق امنیت نوجوانان و مسئولیت اجتماعی در حفاظت از آنان جلب میکند.
خشونت در روابط انسانی، به خصوص زمانی که در یک طرف کودک ، نوجوان ، دختران و زنانی با نابرابری قدرت و امکان محدود دفاع از خود قرار دارند، میتواند در شکلهای جسمانی، روانی، کلامی، تحقیر، تهدید و کنترل بروز پیدا کند. مسئله فقط وقوع خشونت نیست؛ بلکه توجیه آن با مفاهیمی چون تربیت، حفظ آبرو یا اصلاح رفتار نیز هست. هنگامی که خشونت در پوشش مصلحت یا ضرورت اعمال قدرت توجیه می شود ، مرز میان مراقبت و آسیب بهم میریزد . خشونت صرفا مسئلهای فردی نیست پدیده ای است که با نگرشهای اجتماعی، الگوهای ارتباطی و نحوه به رسمیت شناختن حقوق و جایگاه دیگران نیز ارتباط دارد.
توجه به حقوق دختران و زنان و حق آنان برای برخورداری از امنیت و حمایت در برابر خشونت، اهمیت ویژهای دارد. دختران نوجوان حق دارند در محیط خانواده و جامعه، بدون ترس از آسیب، تحقیر یا تهدید زندگی کنند و در تصمیمهای مربوط به زندگی خود متناسب با سن و تواناییشان مشارکت داشته باشند.
نوجوانی، دوره شکلگیری هویت، بازتعریف رابطه با والدین و حرکت به سوی استقلال است. در این مرحله، تعارض میان نیاز نوجوان به استقلال و نیاز والدین به کنترل، اگر با اقتدارگرایی، تهدید، تحقیر، خشونت یا فقدان گفتوگوی امن همراه شود، ممکن است به بحران تبدیل شود.
اما هیچ تعارضی در حوزه روابط عاطفی، رفتار اجتماعی، روابط خانوادگی و انتخابهای شخصی یا سایر مسائل مربوط به زندگی نوجوان، مجوز خشونت یا تهدید علیه امنیت جسمانی او نیست.
نوجوان باید بتواند نگرانیها، مخالفتها، تجربهها و نیازهای خود را بدون ترس از تحقیر، تهدید، طرد یا آسیب بیان کند. این امکان، بخشی از بستر رشد سالم و شکلگیری روابط حمایتی او را تشکیل می دهد.
کمکخواهی، یکی از فرایندهای مهم در روانشناسی نوجوان و از مهارتهای قابل یادگیری در مسیر سلامت روان و پیشگیری از آسیب است. نوجوان باید بتواند موقعیتهای ناامن را تشخیص دهد، نیاز خود به حمایت را به رسمیت بشناسد و برای دریافت کمک به منابع قابل اعتماد مراجعه کند. ترس از قضاوت، تهدید، شرم یا بیاعتمادی میتواند مانع کمکخواهی شود؛ ازاینرو، آموزش این مهارت و معرفی مسیرهای حمایتی اهمیت دارد. کمکخواهی، اقدامی مسئولانه برای حفاظت از خود است. نوجوانان همیشه قادر نیستند تجربه آسیب، ترس یا ناامنی را به شکلی مستقیم، روشن و مطابق انتظار بزرگسالان بیان کنند. گاهی درخواست کمک در قالب بیان نگرانی، تغییر رفتار، اجتناب از یک موقعیت، مراجعه به معلم یا مشاور، یا تلاش برای یافتن یک بزرگسال قابل اعتماد ظاهر میشود.
در چنین شرایطی، نحوه پاسخ بزرگسال به بیان نگرانی نوجوان اهمیت تعیینکننده ای دارد. بیاعتبارسازی ، سرزنش، کوچک شمردن نگرانی، قضاوت یا توصیه شتابزده به سازش، ممکن است امکان ادامه طلب کمک را محدود کند. در مقابل، شنیدن بدون قضاوت، جدی گرفتن تجربه فرد، روشن کردن ماهیت نگرانی و ارزیابی نیاز به حمایت، از اصول مهم مواجهه حرفهای با نوجوانان است.
والدگری در این دوره، نیازمند توانایی مدیریت تعارض، تنظیم هیجانات، حفظ حدود و پذیرش تدریجی استقلال فرزند است. اقتدار والدین زمانی کارکرد حمایتی و تربیتی دارد که با مسئولیتپذیری، احترام به فرزند و توجه به نیازهای رشدی او همراه باشد. مسئولیت والدگری حق تهدید، تحقیر، خشونت یا سلب امنیت فرزند را ایجاد نمیکند. هیچ اختلاف نظر، نافرمانی یا دشواری تربیتی، توجیهکننده خشونت نیست. رابطه سالم والد ـ نوجوان، رابطهای نیست که در آن اختلاف نباشد؛ بلکه رابطهای است که اختلاف در آن به ترس، آسیب و خشونت تبدیل نشود.
حفاظت از نوجوانان، مسئولیتی فراتر از خانواده است. مدرسه، نظام سلامت، خدمات اجتماعی و نهادهای حمایتی و قانونی، در شناسایی، ارزیابی خطر، مداخله و پیگیری، نقشهای مکمل دارند. اما صرف وجود خدمات، تضمینکننده امنیت نیست؛ آگاهسازی ، آشنایی و دسترسی ، اعتماد به سازوکارهای حمایتی، پاسخگویی و پیگیری مؤثر نیز اهمیت دارند. پیشگیری از آسیب، زمانی معنا پیدا میکند که نگرانیها پیش از تبدیل شدن به بحران جدی گرفته شوند و افراد در معرض خطر بتوانند به حمایت مؤثر دسترسی داشته باشند.
در مواجهه با چنین رخدادهایی، رسانهها و افکار عمومی نیز مسئولیت دارند. بازنشر روایتهای تأییدنشده، قضاوت شتابزده، نقض حریم خصوصی و تبدیل رنج یک نوجوان به موضوع کنجکاوی عمومی، نه کمکی به روشن شدن حقیقت میکند و نه به پیشگیری از آسیب. حساسیت اجتماعی باید به مطالبه حفاظت و امنیت از کودکان ، نوجوانان ، دختران و زنان پاسخگویی و تقویت سازوکارهای حمایتی منتهی شود، نه به داوریهای عجولانه.
در این میان، مدرسه جایگاهی فراتر از یک نهاد آموزشی دارد. مدرسه میتواند یکی از مهمترین محیطهای شناسایی خطر و حمایت از کودکان و نوجوانان باشد. معلمان، مدیران، معاونان و مشاوران مدارس، گاهی نخستین بزرگسالانی هستند که نوجوان نگرانی، ترس یا تجربه آسیب خود را با آنان در میان میگذارد. بنابراین شنیدن این پیامها، بهویژه هنگامی که احتمال تهدید یا خشونت مطرح است، نباید به یک گفتوگوی معمولی، توصیه به سازش یا تماس ساده با والدین تقلیل یابد. در این راستا آموزش معلمان و کادر مدرسه نقش بسزایی در برخورد با مسائل و مشکلات نوجوانان دارد .
نظام پیشگیری زمانی اثربخش خواهد بود که صرفاً منتظر دریافت گزارش و تماس برای آغاز مداخله نباشد؛ بلکه بتواند نشانههای خطر را جدی بگیرد، ظرفیت نهادهای مختلف را به هم پیوند دهد و در موقعیتهای تهدید، مسیر روشن و عملیاتی برای حمایت از کودک یا نوجوان فراهم کند.
در کنار مسئولیت بزرگسالان و نهادهای حمایتی، آگاهی نوجوانان از مسیرهای دسترسی به کمک نیز اهمیت دارد. نوجوانان باید بدانند در موقعیتهای ناامن، مواجهه با خشونت، تهدید، فشار روانی شدید یا زمانی که احساس میکنند به حمایت نیاز دارند، تنها نیستند و میتوانند از خدمات تخصصی کمک بگیرند. آشنایی با شماره ۱۲۳ (اورژانس اجتماعی) برای گزارش و پیگیری موقعیتهای آسیب و ناامنیآنها و شماره ۱۴۸۰ (صدای مشاور) برای دریافت مشاوره روانشناختی، باید بخشی از آموزشهای عمومی و برنامههای آگاهیبخشی به نوجوانان باشد. معرفی این خدمات، زمانی اثربخش است که نوجوانان از نحوه دسترسی، کارکرد و حدود خدمات آنها آگاه باشند و بدانند درخواست کمک، نه نشانه ضعف، بلکه اقدامی مسئولانه برای حفاظت از خود آنان می باشد.
میخوام تابعیت لبنان رو بگیرم شاید دولت ایران ازم حمایت کنه ی دختر بی پناه
هیچکس. هیچکس.